Inleiding bij de prijswinnende beeldreportage
John Verhoeven (2025)
De fotoreportage ‘Onder Chinezen’ (‘Intimate China’) van ruim 30 pagina’s kreeg einde 2008 de Mercur voor de prijs van beste tijdschriftreportage van dat jaar.
De ‘Mercur’ is wat de Oscar is voor de filmindustrie: de belangrijkste prijs voor de (Nederlandse) tijdschriftenwereld.
OnzeWereld kreeg de Mercur uitgereikt in de categorie ‘beste reportage’, tijdens een gala-avond met ruim duizend mediaprofessionals in Aalsmeer.
De beeldreportage was een productie van de redactie van onzeWereld, in nauwe samenwerking met de Nederlandse fotograaf Pieter van der Houwen. Pieter was in 2007 en 2008 als gastdocent verbonden aan de master opleiding Fotojournalistiek aan de Universiteit van Dalian in China.
Het idee voor de productie ontstond toen Pieter eens langskwam op het kantoor van onzeWereld aan de Gijsbrecht van Aemstelstraat in Amsterdam. We zaten bij een kop koffie te kletsen over zijn avontuurlijke tijd als docent aan de Chinese universiteit. Op een moment zei Pieter over zijn werk met de fotostudenten: ‘John, kunnen we daar nou niks mee?” In een paar minuten ontstond het idee van de reportage.
Gewone Chinezen in beeld brengen
Met de Olympische Spelen in aantocht, was de mediavrijheid in dat land kleiner geworden. Al pratend kwamen we al snel op een thema dat perfect aansloot bij het karakter van onzeWereld: kunnen we het China van de gewone Chinezen laten zien? Het “intieme” China van de gewone mensen, in hun dagelijkse omgeving, met hun beslommeringen, hun hobby’s, hun levensvervulling? Het leven dat we nooit te zien kregen?
De totstandkoming van ‘onder Chinezen’
‘Onder Chinezen’ ging vervolgens van start met Pieter die, met assistent (en student) Boris Austin, tien studenten uitkoos om elk een beeldreportage te maken en daarvoor een specifiek thema te kiezen. We hadden ongeveer een half jaar de tijd voor deadline. De reportage zou worden gepubliceerd in het dubbele zomernummer van onzeWereld.
Dat bleek later onze redding. Toen Pieter enkele maanden later met een globale opzet van de productie kwam aanzetten, waren we verbijsterd over de geweldige kwaliteit van het eerste beeld dat we te zien kregen, en de grote diversiteit van de thema’s. Samen maakten we de definitieve selectie, op basis van zowel de kracht van het beeld, als de unieke verhaallijnen, zoals de openlijke religieuze uitingen van moslims en katholieken, de transgenderoperatie, de circusschool.
We gingen er maar liefst 30 pagina’s voor inruimen, een gedurfd besluit.
Aardbevingen en andere tegenslag
Ondanks praktische tegenslagen (een grote aardbeving in het zuiden van China, waardoor de fotografen wekenlang van onze radar verdwenen omdat ze voor hun westerse freelance opdrachtgevers aan het werk moesten) kwam het allemaal op zijn pootjes terecht.
Tegelijk maakten Pieter en Boris ook nog een video over ‘the making of’, in 2008 niet zo simpel en voor de hand liggend als nu.
Het geheim van het succes
Het geheim van het succes? Ik denk dat drie elementen de doorslag gaven.
Allereerst: een excellente fotograaf en docent, Pieter, die de fotografen ter plekke kon coachen, vooraf en tijdens het maakproces.
Daarnaast: het niveau van de studenten: meestal ervaren, getalenteerde en ondernemende fotografen die hun skills in China verder wilden aanscherpen, en daarvoor de masteropleiding gebruikten in een omgeving vol nieuwe uitdagingen.
Tenslotte, iets wat niemand had voorzien: de vrijheid van de fotografen. De studenten konden overal werken, zonder vragen, zonder censuur. Ze hadden geen last van de beperkingen die golden voor de normale mediaprofessionals. Reden: ze hadden een studentenkaart, geen officiele persaccreditatie. Niemand wilde deze studenten aan een Chinese universiteit iets in de weg leggen.
Nominaties voor de Mercur
Er waren vijf genomineerde reportages voor de Mercur: ‘In de voetsporen van Prins Bernhard’ (Hide & Chic, Hemels Publishers), ‘Huiswerk maken met Abdel’ (HP/De Tijd, Audax Publishing), ‘Onder Chinezen’ (onzeWereld – Stichting onzeWereld Media), ‘Bij de familie Karadzic’ (Revu, Sanoma Men’s Magazines), en ‘400 Succesvrouwen’ (VIVA, Sanoma Uitgevers).
Uit het Mercur juryrapport:
“Het is knap om als relatief klein blad op afstand zo’n grote productie te organiseren. Door intensieve samenwerking met de Universiteit van Dalian in China lukte het fotografen te vinden die in China wonen en merendeels de taal spreken. Dat maakte het mogelijk om het dagelijkse leven van gewone Chinezen te fotograferen zonder last te hebben van de censuur die rondom de Olympische Spelen sterk was opgevoerd. ‘Ik kon niet geloven dat ‘onzeWereld’ dit zelf heeft gemaakt’, sprak een jurylid met veel tijdschriftervaring bewonderend.
Ook de foto’s zelf maken deze inzending bijzonder en brengen een onbekende kant van de Chinese samenleving indringend in beeld. Organisatie, productie, de foto’s en de naadloze aansluiting op de redactionele formule van ‘onzeWereld’ vormen een schitterend geheel.”
De jury bestond uit Theo Bouwman (voorzitter), Luis Mendo (Good Inc.), José Rozenbroek (hoofdredacteur Volkskrant Magazine), Christel Hendriks (media manager Beiersdorf NV). Shula Rijxman (commercieel directeur IDTV), Hans Wilbrink (bestuurslid Lucas-Ooms Fonds), Peter Neijens (hoogleraar Universiteit van Amsterdam). Secretaris was Harriët Schrier.
John Verhoeven (2025)
De fotoreportage is hier te zien.
De ‘flash’ video die Boris en Pieter maakten van ‘the making of…’ is hier te zien. (beeldkwaliteit is helaas matig).
This work is licensed under CC BY-NC-SA 4.0
